WEER EN WIND van AVERCAMP TOT WILLINK

George Hendrik Breitner ‘Twee vrouwen in de sneeuw’ 1993-1998

Weer en kunst, een bijzonder duo.

Wij Nederlanders zijn er al jarenlang goed in. Praten over het weer. Buitenlanders verbazen zich hier enorm over. ‘Wat speelt het weer bij jullie een grote rol’. Ik vraag mij af: zou dat een erfenis uit het verleden zijn? Wij vochten regelmatig tegen opkomend water en onze mannen zaten op zee. Het maakte ons toen in ieder geval enorm afhankelijk van het weer. Maar weer speelt in andere landen toch ook een grote rol? We zien armoede ontstaan uit enorme droogte in Afrika en tornado’s die een bedreiging vormen voor de Amerikaanse kust.

Henk Chabot ‘Zomer (vrede)’ 1945

Is het onderwerp bij ons zo belangrijk omdat het weer één van de weinige zaken is waar wij in onze maatschappij geen vat op hebben? Wij willen alles controleren en naar onze hand kunnen zetten. Maar weer overkomt je en je moet het ermee doen. Enorme extremen kennen wij (nog) niet maar als er een keer sneeuw of storm wordt voorspeld dan is code Oranje gauw afgegeven. Treinen rijden niet meer en de maatschappij is even ontwricht. Bij een dag van extreme warmte ontstaat er zelfs een competitie in ons land in welk dorp de hoogste temperatuur is gemeten.

Klimaatproblematiek wordt concreet gemaakt door de huidige weersveranderingen. Het speelt tegenwoordig een zeer grote rol. In de media zijn berichten hierover aan de orde van de dag. In rap tempo merken we dat er extremere weersomstandigheden zijn. Hete zomers, enorme regenbuien, windhozen. ‘Wen er maar aan’, roepen de meteorologen.

Carel Willink ‘Gezicht op een stad’ 1944

Ruige wolkenluchten, een pak sneeuw, mist boven boerenakkers. Het levert een prachtig beeld op. De natuur in al zijn facetten in combinatie met de weersomstandigheden geeft een mooi palet aan kleuren. Sta er eens bij stil in plaats van vinden dat het je leven belemmert. Heerlijk is het ook om binnen te vertoeven en knus ’s winters bij elkaar te zijn. Dan speelt het weer als een prachtig muziekstuk op de achtergrond.

Jan van der Kooi ‘Uitzicht uit het atelier’ circa 2000

De opwarming van de aarde zou volgens onderzoekers kunnen leiden naar een nieuwe ijstijd. Die tijd is er al eerder geweest. De periode 1550-1700 staat bekend als de ‘Kleine IJstijd’. Ook in die periode kwamen extreme weersomstandigheden voor. Bijna elke winter vroor het. Dit werd door kunstschilders heel graag vastgelegd. Ook stormen op zee kregen veel aandacht. Stormen op land minder, tenzij zij leidden tot een watersnoodramp. Geschilderde regen kwam nauwelijks voor. Na deze tijd leek het een eeuw lang altijd zomer. Pas na 1900 legden schilders weer winterweer vast. Alleen de gezellige kanten van sneeuw en ijs werden belicht. Schilders uit latere periodes zijn meer geboeid geraakt door de stilte en eenzaamheid van het winterse land. Regen en wind werden niet veel geschilderd. Echt vallende sneeuw is zeldzaam vastgelegd.

 

Gé-Karel van der Sterren ‘Droogmolen in de wind’ 2007

In deze tentoonstelling zijn allerlei weersomstandigheden mooi belicht. Het is prachtig om te zien hoe weer inwerkt op het landschap. Weer voorkomt een statisch beeld. In ieder werk zie je beweging en dynamiek. Het verschil in de stijl van de werken in combinatie met een specifiek weertype roept bij ieder schilderij een ander gevoel en emotie op. Dreiging van onweer geeft een onheilspellend gevoel. Storm op zee symboliseert bedreiging. Een schip in zwaar toont de oerkracht van weer en water. Donkere mist geeft een gevoel van beklemming. Heftige sneeuwval kan je een koud en guur gevoel geven maar ook een gevoel van gezelligheid. Weer doet gewoon iets met je. De schilderijen leveren niet alleen negatieve associaties maar zeker ook positieve. In je jeugd leken de mooie zomers eindeloos te duren en leek het elke winter raak met sneeuwval, bevroren sloten en ijspret. Die gevoelens komen boven bij het kijken naar was dat droogt in de zon, schaatsende mensen op een stadgracht en donker weer in een stad verlicht door straatlantaarns, koplampen en neonreclames.

Jan Sluijters ‘Het Koningsplein te Amsterdam bij avond’ circa 1927

Wat een verscheidenheid aan weertype, vastgelegd in verschillende periodes en in zeer uiteenlopende stijlen. Ik zag aquarellen, zachte tinten, felle kleuren of juist hele donkere en sombere werken. Zij leveren grote contrasten op en maken deze expositie zeer levendig. De Franse impressionisten hebben de kleur van het licht in de schilderwerken gebracht. Later deden de expressionisten het weer heel anders met hun schijnbaar impulsieve en soms woeste verfbewegingen. Zichtbaar gemaakt zijn de extreme lichtmomenten van felle zon en maanlicht of juist zwakke belichting bij nevel en schemering.

George Martens ‘Het kattendiep in de regen vormen II’ 1927

Vier eeuwen extreem weer zijn vastgelegd van 1565 tot heden. De tentoonstelling is verdeeld in vier thema’s. ‘Storm en regen’ , “koud en guur”, “sneeuw en ijs” en “Het weer vandaag”.

In de audiotour zijn gedichten te beluisteren, ingesproken door acteur en regisseur Edwin de Vries. Gedichten uit het boek ‘weer en wind – 100 gedichten en 100 gezichten’ mede samengesteld door Nicolaas Matsier.

Gelijktijdig met de tentoonstelling is er in de Van den Brink galerij een presentatie over het werk van wetenschapper en weerman Peter Kuipers Munneke. Hij onderzoekt hoe het smelten van de ijskappen op Groenland en Antarctica bijdragen aan het tempo van de stijging van de zeespiegel. Het is indrukwekkend om te zien hoe de laatste vijftig jaar onze kennis over het weer door wetenschappelijk onderzoek enorm is gestegen.

Andreas Schelfhout ‘Wintergezicht met figuren en een paardenslee op het ijs’ 1869

Ik verliet de tentoonstelling in stromende regen. Weer is er altijd en we zijn er afhankelijk van en dat geeft ons een gevoel van kwetsbaarheid. Weer kan ook woest aantrekkelijk zijn. In het museum word je getroffen door de schoonheid van het weer vastgelegd op de doeken. Boudewijn Bakker, voormalig hoofdconservator van het Stadsarchief Amsterdam, is gastconservator van deze tentoonstelling. WEER en WIND AVERCAMP TOT WILLINK is te zien in Museum Singer Laren t/m 5 januari 2020.

Anton Mauve ‘Een boerin met koeien op een landweg in de regen’ circa 1879-1884

Johannes Christiaan Schotel ‘De schipbreuk van de driemaster Iphigenia bij Zandvoort’ 1816

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *