Utrecht, Caravaggio en Europa

Rome was het centrum van de wereld in het begin van de Gouden Eeuw. Jonge schilders uit heel Europa trokken naar de Eeuwige Stad, waar Caravaggio voor een revolutie had gezorgd. Al tijdens zijn leven reikte Caravaggio’s roem tot ver buiten Italië. Hij bracht een nieuw realisme in de schilderkunst. Hij schilderde niet een geïdealiseerde natuur, zoals werd nagestreefd binnen de Italiaanse Renaissance, maar het echte leven met ongekend drama, veel emotie, het grote gebaar en een sterk licht-donker contrast. Dat moest je met eigen ogen zien! Kunstenaars uit heel Europa trokken naar Rome om zijn werk te bewonderen. Hij kreeg veel navolgers, kunstenaars die bekend staan onder de term ‘Caravaggisten’.

Drie jonge Utrechtse schilders gingen het avontuur aan. Dirck van Baburen, Hendrick ter Brugghen en Gerard van Honthorst waren nauwelijks twintig toen ze rond 1615 in Italië arriveerden. Hoewel Rome voor de meeste jonge kunstenaars dé plek was om  de kunst uit de oudheid en de renaissance te bestuderen, gingen de drie Utrechters speciaal voor het werk van een meester uit hun eígen tijd naar de eeuwige stad. De tentoonstelling volgt de drie Utrechters op hun Rome-avontuur, maakt inzichtelijk wat het met hen deed en toont hun mooiste werk. Hun werken deden het in de zeventiende eeuw al heel goed en werden door belangrijke verzamelaars aangekocht.

Tijdens zijn verblijf in Rome was Honthorst bekend om zijn toepassing van de verborgen lichtbron zoals een kaars of toorts. De vlam is niet langer het lichtste deel van de compositie, maar de ruimte eromheen, waardoor een gelijkmatig verlicht, intiem beeldvlak ontstaat.

Ook Dirck van Baburen groeide uit tot een succesvol Romeins kunstenaar. Hij was nog maar begin twintig toen hij de opdracht kreeg een altaarstuk te maken voor een kapel in de San Pietro in Montorio, in de Romeinse wijk Trastevere. Baburens ‘Graflegging’ was zeer geliefd en gewaardeerd. Er zijn maar liefst 29 kopieën van bekend, waarvan één door Baburen zelf geschilderd. Deze versie behoort nu tot de collectie van het Centraal Museum.

Hendrick ter Brugghen tenslotte, schilderde manshoge portretten van drinkers en muzikanten, en ook religieuze taferelen. Een van zijn bekendste werken, de ‘Roeping van Mattheus’, is geïnspireerd op Caravaggio’s versie uit 1600 die nog altijd te zien is in de San Luigi dei Francesi in Rome. De ‘Roeping van Mattheus’ is geschilderd in 1621, toen hij al jaren terug was in Utrecht. Het schilderij werd een van de topstukken van het Centraal Museum, en is uiteraard te zien in de tentoonstelling.

De tentoonstelling laat zien dat de drie Caravaggisten geïnspireerd waren door Caravaggio. Zij keken  goed naar de werken van de Italiaanse kunstenaar maar ze verloren niet hun eigen identiteit en bleven trouw aan hun eigen stijl. De Nederlandse kunstenaars maakten werken die totaal anders waren qua uitvoering en interpretatie. Ze zetten de  beeldtaal en techniek van Caravaggio naar hun eigen hand. Zij schilderden wel zoals Caravaggio de lelijkheid zoals het is, als onderdeel van het leven. Terwijl hun landsgenoten tijdens de Gouden Eeuw idyllische landschappen en fraaie stillevens op het doek vereeuwigden, schilderden zij in Rome types van de straat. Mannen en vrouwen met rotte tanden, wratten, lelijke vieze voeten en verweerde gezichten. kaartspelers, drinkers, muzikanten en koppelaarsters.

 Voor het eerst in Nederland

Met zeventig meesterwerken laat de tentoonstelling voor het eerst de Utrechtse Caravaggisten naast hun Europese collega’s zien. De tentoonstelling bevat ruim zestig bruiklenen, afkomstig uit museale en privécollecties in Europa en de VS, waaronder de Vaticaanse musea, het Louvre in Parijs, Galleria degli Uffizi in Florence, The National Gallery of Art in Londen en The National Gallery of Art in Washington.

Er zijn uiteraard ook enkele topstukken van de meesterschilder zelf te bewonderen, zoals ‘De mediterende Hieronymus’. Een heel bijzondere bruikleen is het werk ‘De graflegging van Christus’.  Bij hoge uitzondering heeft het Vaticaan dit topstuk in bruikleen gegeven aan het Centraal Museum Utrecht. Het is voor het eerst dat het monumentale altaarstuk van ruim 3 bij 2 meter in Nederland te zien is. Het is vanaf 16 december gedurende slechts vier weken te bewonderen. Vanaf 15 januari komt Caravaggio’s ‘Medusa’ naar de tentoonstelling. Dit schilderij is afkomstig uit een Italiaanse privécollectie. Caravaggio schilderde twee versies van de mythologische figuur, het andere schilderij hangt in het Uffizi in Florence.

Bezoek deze tentoonstelling

De schilderijen van Caravaggio en de Caravaggisten gaan over emotie, woede en razernij. Deze emoties zijn van alledag. De tentoonstelling is erg toegankelijk. Zelfs zonder uitleg is het een indrukwekkend geheel geworden. Rondlopend door de tentoonstelling ben je allereerst overweldigd door de werken met een sterk licht-donker contrast, de emoties en het drama. Spectaculair is de manier waarop de werken zijn tentoongesteld. Het valt op hoe de Utrechtse kunstenaars elementen en stijl van Caravaggio hebben overgenomen maar bovenal hun eigen stijl en eigenaardigheden behielden.

Je kunt deze tentoonstelling bezoeken tot en met 24 maart 2019 in het Centraal Museum in Utrecht. Er zijn verruimde openingstijden. Alle tickets worden in tijdsblokken verkocht en zijn online te koop. Informatie: Centraal museum Utrecht

 

2 gedachten over “Utrecht, Caravaggio en Europa”

Reacties zijn gesloten.